Open Monumentendag Evergem

Doornzele: 800 jaar religieuze geschiedenis

Zondag 14 september 2025 van 10u tot 18u.

Doornzele Ontrafeld krijgt tijdens Open Monumentendag een verrassend sluitstuk. Twee monumenten op Doornzele Dries hebben namelijk nog niet al hun geheimen prijsgegeven: de kerk en het voormalige klooster (met tuin). Op 14 september is het mogelijk het kloostergebouw en het oksaal van de kerk (met beperkte blik in de kerktoren) te bezoeken. Om veiligheidsredenen kan de toren echter niet beklommen worden.

Verscholen tussen een industriële omgeving en de langste Dries in België, lag in 2016 een overwoekerd oud klooster van de zusters van het H. Hart van Maria (1843) in Doornzele. Daarna werd dit domein omgevormd door COMPOT, een plek waar vaste waarden en projecten beweging brengen op het domein. Een plek voor jongeren in een maatschappelijk kwetsbare positie. Het gebouw werd opgefrist en kreeg een nieuwe invulling. Tijdens OMD kan je er een kijkje nemen.

De oorspronkelijke kerk uit 1777 werd in de begindagen van WO II door brand verwoest en heropgebouwd in 1952. De bekende Gentse architect Valentin Vaerwyck tekende het plan voor deze moderne zaalkerk met enkele neo-romaanse accenten. Vanuit het oksaal, waar het orgel staat, kan men een blik werpen in de toren. Voor de gelegenheid zullen enkele vloerluiken van tussenniveau's geopend zijn.

Vrij bezoek van 10:00 - 18:00 uur. Informatieve teksten zullen ter plaatse beschikbaar zijn.

Kerk: Doornzele Dries 36

Klooster: Doornzele Dries 55

Het zomerterras van het klooster zal de hele dag geopend zijn.

Recentelijk werden een aantal smalbeeldfilms over Doornzeelse evenementen in 1977 en 1978 gedigitaliseerd. De amateurfilms van Lucien Buyens worden in hun originele versie nonstop vertoond in het voormalige klooster.

Open Monumentendag in Evergem is een organisatie van de Cultuurraad Evergem in samenwerking met het gemeentebestuur, de kerkraad van de Sint-Petrus en Pauluskerk en vzw Compot.

Open Monumentendag

In 2009 nam het bestuur van de Cultuurraad de draad op. De gemeente Evergem was reeds langere tijd afwezig op de landkaart van Open Monumentendag.

Ondanks het gebrek aan een erfgoedcel in Evergem, namen toch een aantal bestuursleden het initiatief om opnieuw deel te nemen aan de Open Monumentendag die elk jaar begin september wordt georganiseerd. Dit is geen Vlaams evenement. Ook de andere gewesten van het land nemen deel. Zelfs andere Europese landen kennen ook een dergelijke dag waarop monumenten uit ons rijk verleden voor het publiek worden open gesteld.

Open Monumentendag wil de bevolking en de overheid in Vlaanderen sensibiliseren om collectief zorg te dragen voor het onroerend erfgoed en het roerend en immaterieel erfgoed dat er deel van uitmaakt. Zowel het bouwkundig, landschappelijk als archeologisch patrimonium maar ook varend, rijdend, rollend en vliegend erfgoed kan deel uitmaken van het programma.

Burggraaf Zeger II

Op 9 september 2023, daags voor Open Monumentendag, werd op het einde van het Kokerstraatje in Wippelgem het beeld van Zeger II ingehuldigd.

Beste wandelaar of fietser. Leuk dat u even stopt aan het beeld van burggraaf Zeger II voor wat historisch informatie.
Wie was burggraaf Zeger II en waarom staat zijn beeltenis, een kunstwerk van Wippelgemnaar Dirk Van Hecke, aan de oever van de voormalige Schipgracht wat nu de huidige Burggravenstroom is?

Hiervoor moeten we 900 jaar terug in de tijd toen Zeger I de elfde burggraaf van Gent was. Hij was van 1120 tot 1122 de hoge vertegenwoordiger van de graaf van Vlaanderen. De Gentse burggraven, ook kasteleins genaamd, waren van de hoge adel en militair bevelhebber van de burcht of een andere soort vesting waar ze woonden. Zij voerden eveneens de grafelijke legers aan en bestuurden een groot gebied.

Dat de functie van burggraaf een hoog aanzien had en langzamerhand erfelijk werd overgedragen hoeft niet te verwonderen. Zo werd zoon Zeger II eveneens burggraaf van 1187 tot 1199 en kleinzoon Zeger III deed het hem na van 1200 tot 1227.

Een bekende telg uit de familie was trouwens ridder Geraard de Duivel. Hij was de kleinzoon van onze Zeger II.

Waarom eren we Zeger II met een standbeeld aan de Burggravenstroom op het grondgebied van Evergem?

Als burggraaf bewoonde hij waarschijnlijk als eerste hooggeplaatste ambtenaar de nieuwe burcht in Gent die graaf Filips van de Elzas liet bouwen op de plaats van het door brandgeteisterde mottekasteel. In de stad was hij eigenaar van de Schipgracht en buiten de stad grootgrondbezitter in Heusden en Ertvelde.

Het natuurlandschap ten noorden van Gent was weinig bewoond en bestond uit bos, heide en moeras. In het begin van de 12^de eeuw startte men met de ontginning van dit gebied en werden er gronden door de graaf verpacht om ze meer rendabel te maken. Om het gebied te beschermen was het niet onlogisch om er een militaire vesting op een motteheuvel op te trekken. Alzo richtte Zeger II in 1190 de castrale motte ‘Hoge Wal’ in Ertvelde op.

Om de stad Gent van brandstof te voorzien volstond de wirwar van beekjes en grachten niet. Voor het transport van het hakhout en de grote hoeveelheden turf moest er een kanaal gegraven worden waardoor de turfschepen, ook Ertvelders genaamd, hun goederen konden vervoeren. Het lag dan ook voor de hand dat het traject van de Schipgracht vanuit Gent werd verlengd naar het noorden. Niet toevallig eindigde de Schipgracht nabij de castrale motte in Ertvelde.

De oudste vermelding van het kanaal tussen Gent en Ertvelde dateert van 1251 maar zou reeds onder Zeger II op het einde van de 12^de eeuw zijn gegraven. De Schipgracht vertrok aan het Sluizeken in Gent en liep via het huidige Tolhuis naar Langerbrugge. Daar werd hij verder doorgetrokken naar Ertvelde.

In de tweede helft van de 15^de eeuw werd de oude naam Schipgracht vervangen door Burggravenstroom.